محمد حسن خان اعتماد السلطنه

37

صدر التواريخ يا تاريخ صدور قاجار ( فارسى )

يافته و بجهة مطالبهء يكصد و بيست هزار تومان از فرمانفرماى هندوستان به سفارت انگلستان به لندن رفت و حاجى ميرزا ابو الحسن خان از طرف دولت به سفارت انگليس و اسلامبول و فرانسه و نمسا رفته و شرح سفارتهاى او در تواريخ چاپى و قلمى ايران ضبط است و اتفاقا وقتى هم دريا طوفانى شده باد كشتى او و سفير انگليس سرگور اوزلى « 1 » عازم ايران را كه با هم بوده‌اند به طرف

--> شوشتر و دزفول در عهدهء او بود ، نيابت حكومت شوشتر را داشت ، بعد از قلع‌وقمع خاندان حاجى ابراهيم به هند گريخت و در حيدرآباد دكن به خدمت نظام دكن درآمد . در سال 1224 ه . ق . كه شاه با بقاياى خاندان حاجى ابراهيم بر سر مهرومحبت آمد او نيز از هندوستان به فارس آمد و در سال 1226 قمرى به سفارت ايران در لندن مأمور گشت و چندى بعد از آنجا به همراه سر گوراوزلى به سبب انقلاب دريا بدون مقصد در آمريكا ( ريودوژانيرو ) رفت و سياحت‌نامهء هم به نام ( حيرت‌نامهء سفرا ) دارد ، در بازگشت از آمريكا به لندن رفت و از آنجا با سرگوراوزلى و جيمز موريه به ايران آمد و چندى بعد براى تهيهء مقدمات عهدنامهء گلستان با سرگوراوزلى به روسيه رفت و پس از مراجعت ديگر بار به كشورهاى اتريش و فرانسه و انگلستان به سفارت رفت . در سال 1249 ه . ق . وزير دول خارجه شد و عهدنامهء تركمن‌چاى را وى از جانب دولت ايران امضاء كرد و هنگام وفات فتحعلى شاه به سبب وحشتى كه از قائم مقام داشت به تقويت و حمايت از عليشاه ظل السلطان ، جهت بدست آوردن مقام سلطنت ايران برخاست ، اما وقتى كه امر سلطنت بر محمد شاه قرار گرفت ، از ترس به آستانهء حضرت عبد العظيم پناه برده و بست نشست ؛ بعدها در عهد صدارت حاج ميرزا آقاسى باز به دربار پيوست و مورد توجه شده و در سال 1258 ه . ق . عهدنامهء تجارتى بين ايران و انگليس را منعقد كرد . وفات وى در طهران اتفاق افتاد . ميرزا ابو الحسن خان شيرازى يكى از كسانى است كه رسما از دولت انگليس مقررى داشت و تا روز مرگ دريافت نمود . براى شرح حال وى مراجعه شود به كتاب ( حقوق‌بگيران انگليس در ايران ) تأليف اسماعيل رائين از ص 17 تا 43 ( 1 ) - سرگوراوزلى سرويليام گوراوزلى يكى از مستشرقين و سياستمداران انگليسى مىباشد . وى به سال 1809 كه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى به عنوان سفارت وارد لندن شد ، به مهماندارى او برگزيده شد و در مدت هفت ماهى كه سفير شاه ايران براى تنظيم عهدنامهء مودت مقيم لندن بود ، اين دو نفر تقريبا هر روز با هم بودند و در ماه مارس 1810 وزارت خارجهء انگليس پس از اعلام موافقت با مواد آن و امضاء پيمان ، خود مهماندار را به عنوان اولين وزير مختار بريتانيا در دربار ايران تعيين كرده و در ماه نوامبر 1811 به طهران رسيدند . اين شخص در عقد قرارداد گلستان ميان روس و ايران ميانجى بود . وى زبان‌هاى فارسى و عربى و سانسكريت را مىدانست . اوزلى مدت پنجسال مقيم ايران بود و در اين مدت اكثر نقاط ايران را گردش كرد و با متنفذين و اشخاص معروف آشنا شد و غالبا طرف شور و مشورت پادشاه ايران واقع مىگرديد و كاملا به روحيات شاه و نايب السلطنه و بزرگان ايران و درباريان آشنائى كامل داشت . مراجعه شود به ص 163 كتاب آجودانباشى تأليف محمد مشيرى .